Səhər işə gedərkən və ya həftəsonu istirahət etmək üçün yaxınlıqdakı parka üz tuturuq. Ətrafımızda yaşıllıq, ağaclar, dekorativ kollar, səliqəli gəzinti yolları və quş səsləri var. İlk baxışdan hər şey təbiətin bir parçası kimi görünür. Lakin bir an dayanıb düşündükdə sual yaranır: Biz həqiqətən təbiətin içindəyik, yoxsa insanlar tərəfindən xüsusi şəkildə hazırlanmış bir mühitdə?

Müasir şəhərlərdə təbiət anlayışı getdikcə dəyişir. Parklar, bulvarlar və yaşıllıq zolaqları şəhər həyatını daha rahat və estetik göstərsə də, onların böyük hissəsi insan tərəfindən planlaşdırılmış və idarə olunan məkanlardır. Ağacların harada əkiləcəyi, hansı bitkilərin seçiləcəyi, yolların necə salınacağı və hətta suvarma sistemi əvvəlcədən müəyyən edilir. Beləliklə, şəhərdə gördüyümüz "təbiət" çox vaxt öz axarı ilə formalaşmış ekosistem deyil, xüsusi layihələndirilmiş yaşıl məkan olur.

Azərbaycanda, xüsusilə Bakı kimi böyük şəhərlərdə son illərdə parkların və yaşıllıq sahələrinin sayı artsa da, şəhərsalma ilə təbiət arasında balansın qorunması hələ də mühüm məsələ olaraq qalır. Yeni parklar və istirahət məkanları insanların rahatlığı üçün vacib olsa da, şəhərin sürətlə genişlənməsi nəticəsində təbii yaşıllıq sahələrinin azalması da diqqət çəkən problemlərdəndir.

Bu gün "yaşıl şəhər", "davamlı inkişaf" və "ekoloji şəhər" kimi anlayışlar daha çox istifadə olunur. Lakin əsas sual dəyişmir: Bu layihələr həqiqətən təbiəti qoruyur, yoxsa sadəcə onun vizual görüntüsünü yaradır? Çünki təbiət yalnız ağac və ot örtüyündən ibarət deyil. O, torpaq, canlılar, su ehtiyatları və təbii tarazlıqdan ibarət mürəkkəb bir sistemdir.

Dünyanın müxtəlif şəhərlərində bu sahədə fərqli yanaşmalar mövcuddur. Bəzi şəhərlər təbiəti şəhər həyatının ayrılmaz hissəsinə çevirməyə çalışır, digərləri isə daha çox dekorativ yaşıl məkanlar yaratmağa üstünlük verir. Uğurlu nümunələr göstərir ki, məqsəd sadəcə park salmaq deyil, insanların gündəlik həyatını təbiətlə daha sıx əlaqələndirməkdir.

Şəhər həyatı sürətləndikcə təbiətlə münasibətimiz də dəyişir. Əvvəllər insanlar həyətlərdə, bağlarda və kənd təsərrüfatı sahələrində təbiətlə daha yaxın yaşayırdılar. Bu gün isə təbiətlə təmas çox vaxt həftəsonu gəzintisi və ya parkda keçirilən bir neçə saatla məhdudlaşır. Təbiət gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsi olmaqdan çıxaraq planlaşdırılmış istirahət fəaliyyətinə çevrilir.

Bütün bunlar vacib bir sualı gündəmə gətirir: Biz şəhərlərə həqiqətən təbiət gətiririk, yoxsa onun təhlükəsiz və idarə olunan bir simulyasiyasını yaradırıq? Çünki əsl təbiət tam nəzarət edilən mühit deyil. O, daim dəyişən, öz qanunları ilə işləyən və insanın müdaxiləsindən asılı olmayan canlı bir sistemdir.

Ona görə də məsələ yalnız şəhərdə nə qədər yaşıllıq olmasında deyil. Əsas məsələ həmin yaşıllığın nə qədər təbii olması, biomüxtəlifliyi qoruması və insanın təbiətlə həqiqi əlaqə qurmasına imkan yaratmasıdır. Gələcəyin şəhərləri yalnız daha çox parklarla deyil, təbiətin özünü qoruyan və onunla harmoniyada inkişaf edən yaşayış mühitləri ilə fərqlənəcək.