Hazırladığım məqalə Azərbaycan oxucusuna uyğunlaşdırılıb, Azərbaycan reallığı nəzərə alınaraq yenidən yazılıb.

Hava Niyə Getdikcə Daha Sərtləşir? İqlim Dəyişiklikləri Artıq Gələcəyin Deyil, Bugünün Problemidir

Son illərdə Azərbaycanda və dünyanın müxtəlif ölkələrində müşahidə olunan rekord istilər, qəfil daşqınlar, uzunmüddətli quraqlıqlar və güclü küləklər insanların eyni sualı verməsinə səbəb olur: "Axı əvvəllər də belə hava hadisələri olurdu, fərq nədir?"

Doğrudur, təbiətdə həmişə isti hava dalğaları, sel, quraqlıq və fırtınalar baş verib. Lakin alimlərin diqqət çəkdiyi əsas məqam odur ki, bu hadisələr artıq daha tez-tez baş verir, daha uzun davam edir və əvvəlkindən daha dağıdıcı təsir göstərir. İqlim üzrə aparılan beynəlxalq araşdırmalar göstərir ki, son onilliklərdə hava hadisələri ilə bağlı təbii fəlakətlərin sayı və iqtisadi zərərləri əhəmiyyətli dərəcədə artıb.

Bunun əsas səbəbi Yer kürəsinin istiləşməsidir. Sənaye dövründən bəri planetin orta temperaturu təxminən 1,4 dərəcə yüksəlib. İlk baxışda bu rəqəm kiçik görünsə də, atmosferin iş prinsipinə ciddi təsir göstərir. Daha isti hava daha çox su buxarı saxlaya bilir. Nəticədə yağış yağdığı zaman əvvəlkindən daha intensiv yağır və qısa müddətdə güclü sel və daşqınlar yaranır.

Digər tərəfdən, yüksək temperatur torpaqda və su hövzələrində buxarlanmanı sürətləndirir. Torpaq daha tez quruyur, bitkilər su çatışmazlığı yaşayır və kənd təsərrüfatında məhsuldarlıq azalır. Bu səbəbdən bir bölgədə sel fəlakəti yaşanarkən, başqa bir bölgədə ciddi quraqlıq müşahidə oluna bilər. Alimlər bu vəziyyəti artıq "iqlim ziddiyyəti" kimi xarakterizə edirlər.

Okeanlar da bu prosesdə mühüm rol oynayır. Planetdə yaranan artıq istiliyin böyük hissəsini okeanlar udur. Dəniz səthinin temperaturu yüksəldikcə tropik fırtınalar və güclü siklonlar üçün daha əlverişli şərait yaranır. Bu isə daha güclü küləklər, intensiv yağıntılar və daha dağıdıcı hava sistemləri deməkdir.

Azərbaycanın yerləşdiyi bölgə də iqlim dəyişikliklərinin təsirini hiss edən ərazilər sırasındadır. Son illərdə ölkədə yay aylarının daha isti keçməsi, bəzi bölgələrdə su ehtiyatlarının azalması, meşə yanğınlarının artması və qısamüddətli, lakin intensiv yağışların yaratdığı daşqınlar bunun göstəricisidir. Xüsusilə kənd təsərrüfatı və su resursları baxımından bu dəyişikliklər gələcək üçün ciddi çağırışlar yaradır.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, artıq əsas məsələ hava şəraitinin niyə dəyişməsi deyil, bu dəyişikliklərə necə uyğunlaşacağımızdır. Şəhərlərin iqlim risklərinə uyğun planlaşdırılması, su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması, yaşıllıq sahələrinin artırılması və bərpa olunan enerji mənbələrinə keçid bu istiqamətdə atılmalı olan vacib addımlar hesab olunur.

İqlim dəyişiklikləri artıq gələcəyin problemi deyil. Bu proses hər il daha aydın hiss olunur və gündəlik həyatımıza təsir göstərir. Hər yeni temperatur rekordu, hər güclü sel və hər uzunmüddətli quraqlıq bizə eyni mesajı verir: təbiət öz qanunları ilə işləməyə davam edir, lakin insan fəaliyyəti bu tarazlığı sürətlə dəyişdirir.

Bəlkə də bu gün özümüzə verməli olduğumuz ən vacib sual budur: Biz yalnız istehlakı artırmağa davam edəcəyik, yoxsa gələcək nəsillər üçün daha dayanıqlı və təbiətlə tarazlıq içində bir həyat qurmağa çalışacağıq?